นิยามอาชีพ
          นำเสนอเนื้อหารายการทางวิทยุเพื่อให้ความรู้ สาระและความบันเทิงแก่ผู้ฟัง ซักซ้อมทำความเข้าใจกับบทวิทยุหรือข้อมูลจากแหล่งต่าง ๆ ก่อนออกอากาศหรือบันทึกเสียง ดำเนินรายการตามรูปแบบและวัตถุประสงค์ที่กำหนดไว้ โดยการอ่าน การพูดคุย การสัมภาษณ์บุคคล การตอบปัญหาทางโทรศัพท์ ทางจดหมายหรือวิธีการอื่น ๆ ควบคุมให้การนำเสนอเนื้อหาราย
          การเป็นไปภายในเวลาที่กำหนด ประสานงานอย่างใกล้ชิดกับผู้ผลิตรายการหรือ      ผู้เขียนบทวิทยุเพื่อให้การดำเนินรายการเป็นไปตามรูปแบบอย่างถูกต้อง ศึกษา   ค้นคว้า และติดตามข่าวสารที่เกี่ยวข้องกับรายการ แก้ปัญหาเฉพาะหน้าขณะออกอากาศ  โฆษณาสินค้าหรือบริการแทรกในรายการ หรือจัดเตรียมเสียงหรือเพลงประกอบหรืออุปกรณ์อื่นเพื่อใช้ในการดำเนินรายการ อาจแจ้งปัญหาที่เกิดขึ้นหรือขอคำปรึกษาจากผู้ควบคุมรายการหรือผู้ประสานงานรายการ

ลักษณะของงานที่ทำ
          นักจัดรายการวิทยุ หรือ (ดีเจ ซึ่งย่อมาจาก Disc Jockey หมายถึงผู้จัดรายการเพลงประกอบความรู้เกี่ยวกับเพลงหรือเรื่องอื่นๆ ซึ่งอยู่ในความสนใจของ ผู้ฟัง ในสถานที่ฟังเพลง)  ควรเป็นผู้ที่มีความรู้ความสามารถตรงกับรายการที่จัดและ ตรงกับนโยบายของสถานีวิทยุกระจายเสียงและจัดรายการให้ตรงกับกลุ่มเป้าหมาย  เช่น   กลุ่มผู้ทำงานทั่วไป นักเรียน นักศึกษา หรือกลุ่มพ่อบ้านแม่บ้าน เกษตรกร ผู้สูงวัย หรือ ชุมชนท้องถิ่น
          นักจัดรายการวิทยุควรศึกษาค้นคว้าหาความรู้เกี่ยวกับเพลงที่จะเปิดให้ผู้ฟังตลอดจนความรู้เรื่องอื่นๆ ที่จะนำมาใช้ประกอบการเปิดเพลง เพื่อให้ผู้ฟังได้รับทั้งความรู้และความเพลิดเพลิน  ซึ่งควรจะตรงกับกลุ่มผู้ฟัง  เช่น กลุ่มผู้ฟังเป็นเกษตร ก็ควรให้ความรู้ทางการเกษตร เพื่อให้กลุ่มผู้ฟังได้เป็นสมาชิกถาวรติดตามรายการตลอดไป รายการที่จัดอาจเป็นรายการที่มีกำหนดเวลา แน่นอนหรือเป็นรายการที่ให้บริการตลอดวัน เช่น รายการกรีนเวฟ หรือรายการอยู่เป็นเพื่อนคุยกับนักศึกษาที่ดูหนังสือดึกๆ หรือรายการโชว์ดึก โดยมีหัวข้อคุยเป็นประเด็นเรื่องราวตามกระแสเหตุการณ์บ้านเมืองและโลกแทรกไว้ในรายการ หรือรายการเพื่อสุขภาพ รายการเพื่อผู้บริโภค  รายการเพื่อการศึกษา การทบทวนข้อสอบของ     นักเรียนเพื่อเตรียมสอบเอ็นทรานซ์  การตอบปัญหาสุขภาพจิตสำหรับผู้ฟังที่มีปัญหาคับข้องใจหรืออาจเป็นรายการสายด่วนเพื่อช่วยเหลือความเดือดร้อน  โดยนักจัดรายการวิทยุจะเปิดเพลงสลับการให้ความรู้หรือการตอบปัญหา หรือสนทนากับสมาชิกที่เป็น   ผู้ฟังตามช่วงเวลาที่เหมาะสม เพื่อมิให้เกิดความเบื่อหน่ายแก่บุคคลทั่วไป
          นักจัดรายการหรือดีเจที่ได้รับความสนใจ   ในปัจจุบัน มักจะเป็นดีเจที่จัด    รายการให้กลุ่มนักเรียน และนักศึกษาวัยรุ่น   โดยให้ความรู้ทั่วไป   สลับกับการเปิดเพลงประกอบหรือรายการบันเทิงหรือเป็นรายการเพลงล้วน ๆ   

สภาพการจ้างงาน
          นักจัดรายการ วิทยุอาจเป็นพนักงานประจำองค์กร หรือเป็นนักจัดรายการวิทยุอิสระซึ่ง สามารถบริหารการจัดเวลาไปเป็นนักจัดรายการให้สถานีอื่นได้ด้วยเช่นกัน อัตราค่าจ้างขั้นต่ำโดยทั่วไปคิดเป็นรายชั่วโมง  ตั้งแต่ชั่วโมงละ  200  บาทจนถึงชัวโมงละ 1,500 บาท อาจทำงานวันละ 3 ชั่วโมง หรือทำงานประมาณเดือนละ 20 วัน  มีสวัสดิการ และประกันสุขภาพ
          นักจัดรายการวิทยุอิสระจะต้องมีเงินทุนในการซื้อเวลาจากสถานีวิทยุกระจายเสียงตามอัตรา ที่กำหนดหรือตามแต่จะตกลงกัน ซึ่งรายได้ที่ได้รับอาจได้จากการติดต่อขอค่าโฆษณาจากบริษัทห้างร้าน เพื่อประชาสัมพันธ์ผลิตภัณฑ์ สลับในรายการ หรืออาจจะได้รับการว่าจ้างจากบริษัทห้างร้านโดยตรงก็ได้ โดยการให้ค่าตอบแทนการทำงานตามแต่จะตกลงกัน โดยเฉลี่ยประมาณเดือนละ 10,000  บาท 

สภาพการทำงาน
          นักจัดรายการวิทยุจะทำงานตามกำหนดเวลา ที่ระบุไว้ในผังรายการของสถานีวิทยุหรืออาจจะทำงานเป็นช่วงเวลาเพื่อบริการกลุ่มเป้าหมายนักจัดรายการส่วนมากจะจัดรายการครั้งละประมาณ 1 - 3 ชั่วโมง หรือสลับกับนักจัดรายการผู้อื่นในรายการเดียวกัน ซึ่งอาจมีผู้ช่วยรายการอีก    1 - 2 คน ช่วยตอบคำถามหรือโต้ตอบกับสมาชิกเพื่อให้เกิดมุมมอง และ อรรถรสที่แตกต่างไปจากรายการอื่น ๆ  
          นักจัดรายการวิทยุทำงานในสถานที่ที่มีบรรยากาศที่ดี พร้อมด้วยอุปกรณ์ในการทำงานที่จำเป็นในการประกอบอาชีพ  เช่น  เทปเพลง อุปกรณ์การเล่นเทป  ไมโครโฟน  หูฟัง เป็นต้น

คุณสมบัติของผู้ประกอบอาชีพ
ผู้ประกอบอาชีพนี้ควรมีคุณสมบัติดังนี้
1. สำเร็จการศึกษาระดับประกาศนียบัตรวิชาชีพ (ปวช.) จนถึง ปริญญาตรี สาขาวิชาวิทยุกระจายเสียงหรือสาขาวิชาวิทยุกระจายเสียงและวิทยุโทรทัศน์
2. มีประกาศนียบัตรผู้ประกาศจากกรมประชาสัมพันธ์ ได้รับการฝึกอบรมจากสมาคมวิทยุ โทรทัศน์แห่งประเทศไทย และผ่านการสอบได้รับระกาศนียบัตร   ผู้ประกาศจากกรมประชาสัมพันธ์โดยสมัครสอบด้วยตนเอง หรือผ่านสถาบันการศึกษาที่สังกัดอยู่ 
3. มีความสามารถเขียนบทวิทยุด้วยตนเอง
4. ต้องเป็นผู้ที่ออกเสียงควบกล้ำในภาษาไทยได้ชัดเจน มีน้ำเสียง             น่าฟัง  สุภาพ
5. ต้องมีจรรยาบรรณทางวิชาชีพ และมีความเข้าใจเรื่องสิทธิมนุษยชนเป็นอย่างดี

ผู้ที่จะประกอบอาชีพนี้ ควรเตรียมความพร้อมดังต่อไปนี้คือ :  สำเร็จการศึกษามัธยมศึกษาตอนปลายหรือเทียบเท่า และเลือกศึกษาต่อในระดับอุดมศึกษาหลักสูตรปริญญาตรี   คณะนิเทศศาสตร์   มนุษยศาสตร์  สังคมศาสตร์สาขาที่เกี่ยวข้อง ถ้าจบการศึกษาระดับอุดมศึกษาที่ไม่ตรงตามวิชาชีพก็ควรสมัครสอบเพื่อได้รับประกาศนียบัตร   ผู้ประกาศจากกรมประชาสัมพันธ์ได้เช่นกันนอกจากนี้ยังต้องเป็นคนชอบพูดคุย ชอบค้นคว้าหาความรู้ทั่วไป และมีอารมณ์ดี เป็นผู้รับฟังที่ดี เมื่อมีผู้สอบถามเข้ามาทางโทรศัพท์ มีความคิดสร้างสรรค์ มีทัศนะคติที่ดี มีความสามารถตัดสินใจ   แก้ปัญหาเฉพาะหน้าได้ เมื่อมีสถานการณ์ที่ไม่พึงประสงค์ในการออกอากาศ และเป็นผู้มีระเบียบวินัยในการเตรียมรายการล่วงหน้า

โอกาสในการมีงานทำ
          ปัจจุบัน  นโยบายขององค์การสื่อสารมวลชนแห่งประเทศไทยได้จัดให้มีวิทยุ ชุมชน  ความต้องการ  นักจัดรายการของสถานีวิทยุ จึงกระจายไปทุกจังหวัดทั่วประเทศ ทั้งภาค AM และ FM  
          นอกจากนี้บริษัทและองค์กรเอกชนที่ประกอบธุรกิจเกี่ยวกับสื่อโฆษณาทางวิทยุและโทรทัศน์ ธุรกิจการบันเทิง หรือมูลนิธิต่างๆเป็นผู้รับเช่าช่วงเวลาสถานีจากหน่วยงานราชการ สถานีวิทยุของมหาวิทยาลัย เพื่อนำมาจัดดำเนินการและเผยแพร่รายการ ใช้เป็นสื่อประชาสัมพันธ์สินค้าของตนเองให้ครบวงจร ทั้งนี้ผู้เช่าช่วงสถานีต้องจัดทำผังรายการภายใต้กรอบนโยบาย   และวัตถุประสงค์ของ   เจ้าของสถานี เช่น บริษัทผลิตเทปเพลง  บริษัทจัดฉายภาพยนตร์จากทั้งในและต่างประเทศ หรือการให้บริการสังคมอย่าง เช่น   สถานีวิทยุรายการ จ.ส. 100  รายการร่วมด้วยช่วยกัน  เป็นต้น  ทำให้มีการจ้างงานในอาชีพนี้เพิ่มขึ้น

โอกาสความก้าวหน้าในอาชีพ
          นักจัดรายการวิทยุหรือดีเจในบางรายการเป็นทั้งผู้จัดรายการ และเป็นผู้หาโฆษณาสินค้า เพื่อสนับสนุนรายการของตนเอง อาจพัฒนาทักษะและความรู้ความสามารถเป็นผู้เขียนบทวิทยุหรือโทรทัศน์เป็นนักเขียน  เพราะจากการจัดรายการจะมี ข้อมูลที่สะสมไว้ใช้ในการทำงานอาชีพที่เกี่ยวข้องได้เป็นจำนวนมากตำแหน่งอาจไม่มีการเลื่อนขึ้นแต่มีรายได้มากขึ้นและมีชื่อเสียงมากขึ้น 
          อาชีพนี้จัดว่าเป็นผู้ที่มีอิทธิพลทางด้านความคิดต่อผู้ฟังมาก ดังนั้นจึงสามารถที่จะโน้มน้าวประชาชนให้เกิดความสนใจ และสั่งซื้อผลิตภัณฑ์นั้น  ดังนั้น จึงอาจมีรายการวิทยุเป็นของตนเอง หรือสามารถเป็นผู้ผลิตรายการวิทยุ รายการต่างๆ  เพื่อป้อนให้กับ ผู้เช่าช่วงสถานีปัจจุบัน เจ้าของสินค้าเห็นความสำคัญถึงสื่อโฆษณาทางวิทยุ เนื่องจากวิทยุเป็นสื่อที่สามารถพกพาไปได้ทุกแห่งหน และเข้าถึงทุกกลุ่มเป้าหมาย การโฆษณา   สินค้าโดยผ่านรายการทางสถานีวิทยุจึงสามารถเพิ่มยอดขายได้   ดังนั้น  อาชีพนักจัดรายการจึงเป็นที่น่าสนใจสำหรับผู้ที่สนใจจะใช้เป็นงานประจำ หรือเป็นอาชีพเสริม

อาชีพที่เกี่ยวเนื่อง
          นักจัดรายการวิทยุอาจเปลี่ยนอาชีพเป็น นักจัดกิจกรรมส่งเสริม การขาย พิธีกรโทรทัศน์ และพิธีกรเวทีการแสดง นักพากย์บทภาพยนตร์ นักพากย์ อัดเสียงการโฆษณาสินค้าทางวิทยุหรือโทรทัศน์ นักเขียน  นักจัดรายการเวทีเพลง  หรือพิธีกรทางเคเบิลทีวี  นักแสดงภาพยนตร์และโทรทัศน์  มีนักจัดรายการหลายคนที่มีอาชีพประจำอย่างอื่น  เช่น  นักวิชาการ - อาจารย์มหาวิทยาลัย นักข่าว  ผลิตสารคดีทั้งทางสถานีวิทยุ  และโทรทัศน์ ฯลฯ

แหล่งข้อมูลอื่นๆ
เว็บไซต์บริการจัดหางาน ข่าวบริการทางโทรทัศน์  
กรมประชาสัมพันธ์ รายการวิทยุ
การจัดประเภทมาตรฐานอาชีพ (ประเทศไทย)

เนื้อหาดีดีจาก  กรมการจัดหางาน